William Herschel - Życiorys odkrywcy - cz. III

Pomysł Herschela na śledzenie ewolucji mgławic (nebulozów - jak powiedziałby Komarzewski) był genialnie prosty: należy na drodze obserwacji skatalogować mgławice w różnych etapach rozwoju, a następnie sklasyfikować je ze względu na ich wiek (w ten sam sposób postępują współcześni astronomowie, zajmujący się życiem gwiazd!). I tak narodziła się wizja nieustannie zmieniającego się Wszechświata: Rozrzedzone obłoki pod wpływem grawitacji stopniowo się zagęszczają; powstają w nich gwiazdy (czasami jedna, czasami wiele). Gwiazdy z kolei - również za sprawą przyciągania grawitacyjnego - zaczynają się skupiać w gromady, początkowo luźne, ale z czasem coraz bardziej zwarte.

W końcu taka gromada zapada się gwałtownie i rozprasza swą materię w przestrzeni kosmicznej. To z tej rozrzuconej tu i tam materii, jak również ze światła emitowanego przez wszystkie obiekty astronomiczne, bierze się budulec na nowe rozrzedzone obłoki, które pod wpływem grawitacji...

Herschel również jako pierwszy wyznaczył ruch własny Słońca - kierunek, w którym się ono przemieszcza względem gwiazd z sąsiedztwa w Drodze Mlecznej. Rozumował mniej więcej tak: Jeśli Słońce biegnie wśród innych gwiazd, to ruch ten odbija się w ich ruchach - obserwowanych z Ziemi, związanej ze Słońcem; wystarczy wyodrębnić owo odbicie ruchu Słońca z ruchów innych gwiazd. Herschel wybrał w tym celu 7 gwiazd konstelacji Herkulesa, a później otrzymany wynik potwierdził, analizując ruchy własne tuzina innych gwiazd. Tak odkrycie ruchu Słońca (a wraz z nim - całego Układu Słonecznego) opisał w liście do króla Stanisława Augusta wspomniany już generał Komarzewski: "Herschel utrzymuje, że Ziemia idzie w koło Słońca tak jak i inne planety, będąc równie planetą, i w jednym roku bieg swój kończy.

Z jego obserwacyi wypada, że Słońce ma tylko jedno poruszenie in rectilinio, dążąc ku konstelacyi, czyli raczej gwieździe Herkulesa. Więc się za kilkakroć sto tysięcy lat może złączyć z Herkulesem. To pewna, że my na jednym miejscu nie stajemy, bo Ziemia idzie za Słońcem". Astronomia współczesna przyjmuje, że poza tym, iż Słońce wraz z innymi gwiazdami obiega centrum Galaktyki w ciągu ponad 200 milionów lat, wędruje względem najbliższych gwiazd z prędkością około 20 km/s w kierunku... Herkulesa.

Herschelowi zawdzięczamy również odkrycie promieniowania podczerwonego. Gdy badał za pomocą termometrów temperaturę promieniowania słonecznego w różnych pasmach światła widzialnego - od fioletowego do czerwonego - zauważył, że najwyższe wskazania uzyskuje się dla termometrów ustawionych tuż za czerwonym krańcem widma słonecznego. To odkrycie opisał w 1800 r. w pracy "Experiments on the refrangibility of the invisible rays of the Sun" (Doświadczenia dotyczące załamywania się niewidzialnych promieni słonecznych).

W 1816 r. za swe zasługi William Herschel otrzymał tytuł szlachecki. Zmarł 25 sierpnia 1822 r. w Slough.